ASIRLIK BAYRAM GELENEĞİ “GENCER”

Tarihin derinliklerinden bugüne taşıdığımız sayısız soyut ya da somut kültürel değerlerimiz var. Bunların yaşatılıp devam ettirilmesi hiç şüphesiz çok önemli. Hepimizin de bildiği gibi küreselleşen dünya da özellikle dijitalleşmedönemiyle birlikte baş döndürücü teknolojik gelişmelerleyerel kültürel unsurlarımız kaybolup gitmekte. Küreselleşmenin getirdiği etkenle kültürlerin homojenleşme tehlikesi, genel ve yerel kültürel değerlerimizin tarihin tozlu raflarına kaldırılmasına sebepoluyor. Bu durum kaçınılmaz gibi gözükse de bazı yörelerimizde ve bölgelerimizde birtakım insanlar özellikle yerel kültürleri yaşatma adına çok büyük işler yapıyor.

Kimi zaman bir mülki idareci, kimi zaman bir yerel yönetici belediye başkanı, kimi zamanda bir sivil toplum kuruluşu bu işi sırtlanıyor. Zaman zaman okuduğumuz bir haberle, zaman zaman da yerinde bizzat şahit olmamızla bu yerel kültürel geleneklerden haberdar alıyoruz. Geçtiğimiz günlerde bir internet haber sitesinde gözüme çarpan bir haber dikkatini celbetti. Haber şöyle bir başlık taşıyordu. “600 yıllık gelenek: Nazilli’de‘Gencer’ Pazarı kuruldu.” Haber ilgimi çekti. Biraz araştırma yaptım ve bu yazı kalemin damlalarından dökülmüş oldu.

Bir Egeli olmakla birlikte “Gencer” ifadesini ilk defa duydum ve ne demek olduğunu da bilmiyordum.Google’ye sordum bana şöyle bir cevap verdi. Kelime kökeni Türkçe olan ve kullanıldığı yere göre üç farklı anlama gelen çok yönlü bir kelimedir. Birincisi isim olarak kullanılan anlam ki; genç, delikanlı, taze ve yiğit anlamına gelen bir erkek ismi. Diğeri yöresel bir lezzet, Aydın, Nazilli yöresine mahsus, çöven otu, şeker ve üzüm suyu kullanılarak yapılan geleneksel, rengarenk bir macun. Üçüncü anlamı ve benim yazımda konu edindiğim anlamıysa yine Aydın Nazilli yöresine ait bir gelenek. Ramazan ve Kurban bayramlarının ikinci ya da dördüncü günlerinde kurulan, insanların sosyalleştiği, alışveriş yaptığı geleneksel panayırlara verilen isim. Özellikle eski dönemlerde köylerden ilçeye gelen vatandaşların bir araya geldiği sosyal bir buluşma noktası olan Gencer, yıllar içinde önemli bir kültürel mirasa dönüşerek 600 yıllık bir çınar halini almış. Böylesi değerli kültürel miraslarımızın yaşatıldığına şahit olmak insanı mutlu ediyor. 

Bu sene de Kurban Bayramı’nın son gününde Aydın’ınNazilli ilçesinde Altıntaş Mahallesi Nikah salonu arka kısmında bulunan Şehit Mustafa Akdağ Parkındaki 600 yılık gelenek Gencer Pazarı kurulmuş. Bölge de yaşayanların akınına uğrayan Gencer Pazarı’ndabölgenin kendine has ürünleri olan Gencer macunu, kıtır helva, tatlılar ve el emeği yöresel ürünler satışa sunulmuş. 

Gencer denildiğinde Nazilli’de ilk akla gelen lezzetlerin başında Osmanlı’dan günümüze kadar ulaşan “Gencer Macunu” geliyor. Yukarıda Gencer’in anlamını ifade ederken açıkladığım Gencer Macunu, çöven otu, üzüm suyu (ya da limon) ve şekerle hazırlanan, yıllardır aynı yöntemlerle üretilmeye devam eden geleneksel bir macun. Harikulade bir tadı olan Gencer Macun’un yapılışı ise şöyledir. Öncelikle çöven otu güzelcekaynatılır ve suyu ayrılır. Diğer yanda da şeker şerbeti kaynatılır, iyice kaynayınca içine çöven suyu katılarak karıştırılarak kaynatılma işlemine devam edilir. Daha sonra da bu karışıma üzüm suyu eklenir. Beyaz macun kıvamına gelinceye kadar da kaynatılır. Macunun üreticisi bu kaynatma işleminin yaklaşık 20 ila 24 saat sürdüğünü ifade ediyor. Yapımı çok basit olan, lezzetli, hiçbir katkı malzemesi içermeyen Gencer Macunu çok uzun süredir aynı tarifle yapılır ve daha sonra da bu lezzeti tatmak isteyenler için satışa sunulur. Bembeyaz görüntüsü ve kendine has tadıyla dikkat çeken Gencer Macunu’nun yanında susam helvası, kıtır helva ve kar helvası gibi ürünlerde bu pazarda büyük ilgi görür.Yıllardır Gencer Macun’uyla birbirlerini tamamlayan lezzetler olduklarına inanılır.

Özellikle bayramların son günü kurulan ve bölge halkı tarafından büyük ilgi gören geleneksel pazarlardan biri olarak bilinen Gencer Pazarı, Aydın'ın Nazilli ilçesindeadeta bir buluşma noktası. Pazarda aynı zaman da çevre köy ve mahallelerde üretilen doğal ürünler, el emeği gıdalar ve yöresel lezzetler ve el emeği diğerürünler de sergileniyor. Nazilli’nin en köklü geleneklerinden biri olarak öne çıkan Gencer Pazarı’nın önemli isimlerinden Soner Baygın, ailelerinin üç nesildir Gencer Macunu üretimini sürdürdüğünü belirterek, bu geleneğin dedelerinden bugüne aktarıldığını ifade ediyor. Dedesi Ahmet Baygın’dan babası Ali Baygın’a, oradan da kendisine uzanan bir mirası devam ettirdiklerini ifade ederek bir geleneğini nasıl yaşatmaya çalıştığını ortaya koyuyor. Soner Baygın beyefendiyi böylesi bir geleneksel tadı yaşatmaya devam ettiği için kutluyorum. 

Gencer Pazarı, sadece geçmişten günümüze kalan bir miras pazar değil, aynı zamanda insanların buluşup kaynaştığı önemli bir sosyal alan. Eski dönemlerde,gençlerin bir araya geldiği, özellikle kızların erkeklere mendil verdiği ve böylelikle eski zamanlardaki evliliklerin temellerinin atıldığı yer bir nevi bu pazar.

Teknolojinin ve sosyal yaşamın bugünkü kadar gelişmediği dönemlerde, gençlerin birbirini gördüğü ve ailelerin tanıştığı önemli bir organizasyon olarak dakabul edilen Gencer Pazar’ının bazı adetlerin ve birçok kültürümüzün kaybolmaya yüz tuttuğu bir dönemde yaşatılıyor olması takdire şayan ve çok anlamlı. Bu kültürü yaşatmaya devam edenler tebriği ve takdiri hak ediyor.